Jest taki moment w roku, zazwyczaj na przełomie maja i czerwca, kiedy spokojna tafla Twojego oczka wodnego zamienia się w pole bitwy. Woda dosłownie „gotuje się” przy brzegach, słychać głośne pluski, a ryby, które dotychczas dostojnie pływały w stadzie, zaczynają zachowywać się jak szalone.
Jeśli obserwujesz takie sceny, gratulacje – Twoje kolorowe ryby do oczka wodnego właśnie przystępują do tarła. To fascynujący spektakl natury, ale też moment ogromnego wysiłku i stresu dla zwierząt.
Jako opiekun stawu musisz wiedzieć, kiedy nadchodzi ten moment, aby odpowiednio przygotować zbiornik (lub… przygotować się psychicznie na bałagan, który po nim nastąpi). Oto jak bezbłędnie rozpoznać, że Twoje Koi szykują się do amorów.
Sygnał 1: Kalendarz i Termometr (Kiedy natura daje zielone światło?)
Karpie Koi nie rozmnażają się na zawołanie. Muszą zaistnieć idealne warunki środowiskowe, które wybudzają ich instynkt rozrodczy po długim okresie zimowania karpi Koi.
-
Temperatura wody: To kluczowy czynnik. Woda musi ustabilizować się na poziomie powyżej 18°C – 20°C. W Polsce zazwyczaj dzieje się to w drugiej połowie maja lub na początku czerwca.
-
Wyzwalacz pogodowy: Bardzo często tarło jest inicjowane przez gwałtowną zmianę pogody. Nadchodząca burza, spadek ciśnienia atmosferycznego i intensywny, ciepły deszcz działają na Koi jak afrodyzjak. Jeśli po upalnym tygodniu nadchodzi burzowa noc, przygotuj się na poranny spektakl.
Sygnał 2: Zmiany fizyczne (Jak zmieniają się ciała ryb?)
Zanim rozpocznie się gonitwa, wprawne oko dostrzeże zmiany w wyglądzie ryb. Anatomia karpia Koi zmienia się wyraźnie w okresie przedtarłowym.
-
Samice (Ikżce): Stają się wyraźnie „grubsze”. Ich brzuchy, szczególnie w tylnej części, robią się pękate, zaokrąglone, a czasem wręcz asymetryczne. To znak, że są pełne ikry (jaj) i gotowe do jej złożenia. Wyglądają, jakby połknęły małą piłeczkę.
-
Samce (Mleczaki): U samców pojawia się tzw. wysypka tarłowa. Na pokrywach skrzelowych oraz na pierwszych promieniach płetw piersiowych pojawiają się twarde, białawe grudki. Jeśli delikatnie dotkniesz w tym miejscu samca (np. podczas przenoszenia), poczujesz strukturę przypominającą drobny papier ścierny. Te „szorstkie” elementy służą im do stymulowania boków samicy podczas tarła, aby sprowokować ją do uwolnienia ikry. (Mechanizm ten jest podobny u wielu ryb karpiowatych, co ułatwia np. rozpoznanie płci u karasia).
Sygnał 3: Zmiana zachowania (Zaloty i gonitwy)
To najbardziej widowiskowy etap. Zachowanie stada zmienia się diametralnie na dzień lub dwa przed właściwym tarłem.
-
„Obwąchiwanie”: Samce zaczynają wykazywać nienaturalne zainteresowanie samicami. Pływają tuż za nimi, trącając pyskami ich okolice odbytu i boki. Wygląda to, jakby je „popychały” lub „całowały”. Niezależnie od odmiany karpi Koi, samce stają się natarczywe.
-
Gonitwa: Powolne pływanie zamienia się w szybkie rajdy. Często jedna, duża samica jest goniona przez grupę kilku mniejszych samców.
-
Spychanie na płyciznę: Celem samców jest zagonienie samicy w miejsce idealne do złożenia ikry. Karpie Koi uwielbiają trzeć się w płytkiej wodzie, wśród gęstej roślinności (np. Manna mielec, Tatarak) lub korzeni. Jeśli widzisz, że ryby uporczywie wpływają w strefę bagienną i tam się kotłują, to znak, że szukają substratu do przyklejenia jaj. Dlatego odpowiednie rośliny w stawie z Koi są tak ważne dla udanego rozrodu.
Finał: Poranny chaos i… piana
Właściwe tarło zazwyczaj rozpoczyna się wczesnym świtem, tuż po wschodzie słońca. To wtedy woda „się gotuje”. Ryby w amoku wyskakują ponad taflę wody, wpychają się na siłę w rośliny, a samce brutalnie dociskają samice do brzegu, aby wycisnąć z nich ikrę, jednocześnie polewając ją mleczem.
Jak poznać, że tarło właśnie trwa lub się zakończyło?
-
Piana na wodzie: Po intensywnym tarle na powierzchni stawu pojawia się charakterystyczna, biaława, gęsta piana. To efekt uwolnienia ogromnych ilości białka (ikry i mlecza) do wody.
-
Zapach: Woda nabiera specyficznego, „rybiego”, lekko mdłego zapachu.
-
Skok parametrów: Nagłe uwolnienie materii organicznej to ogromne obciążenie dla filtracji. Warto w tym dniu sprawdzić parametry wody dla karpi Koi, szczególnie poziom amoniaku i azotynów, które mogą gwałtownie skoczyć.
Widok tarła Koi to niesamowite przeżycie dla każdego hobbysty. Pamiętaj jednak, że dla ryb to wyczerpujący maraton. Po zakończonych amorach ryby mogą być poobijane, mieć postrzępione płetwy i brakujące łuski. Daj im kilka dni spokoju na regenerację i zadbaj o doskonałą jakość wody, by rany mogły się zagoić, a Ty – byś mógł cieszyć się widokiem tysięcy małych jajeczek przyklejonych do roślin.
Mateusz Redaktor Naczelny narybek.com
FAQ – Tarło karpi Koi: Pytania do Praktyka
1. Rano wstałem, tarło się skończyło, a całe rośliny są oblepione ikrą. Ryby zaczęły to jeść! Co robić? To absolutnie normalne. Karpie Koi to kanibale oportunistyczni – zjedzą 90% swojej własnej ikry w ciągu najbliższych 48 godzin.
-
Jeśli NIE CHCESZ odchowywać młodych (co jest mądrą decyzją, jeśli nie chcesz mieć w stawie plagi szarych mieszańców): Nie rób nic. Co więcej, wstrzymaj całkowicie karmienie dorosłych ryb na 3-4 dni. Niech zjedzą ikrę do czysta, traktując ją jako wysokobiałkowy posiłek regeneracyjny.
-
Jeśli CHCESZ uratować ikrę: Musisz działać natychmiast. Wyciągnij ze stawu rośliny, maty tarliskowe lub gałęzie z przyklejonymi jajeczkami i przenieś je do osobnego, dobrze natlenionego zbiornika (z wodą pobraną ze stawu!). Jeśli tego nie zrobisz, do wieczora po ikrze nie będzie śladu.
2. Woda po tarle śmierdzi rybą, jest mętna i pełna piany. Czy to groźne? Tak, tarło to największa biologiczna bomba, jaka spada na Twój staw w całym sezonie. Uwolnione mleczko (nasienie) i zgnieciona ikra to czyste białko, które w ciągu kilkunastu godzin zaczyna gnić, błyskawicznie zamieniając się w wysoce toksyczny amoniak.
-
Co robić? Po pierwsze, zbierz gęstą pianę z powierzchni zwykłym podbierakiem o drobnych oczkach. Po drugie, wykonaj dużą podmianę wody (około 20-30%), powoli dolewając świeżej. Po trzecie, dolej do filtra potężną dawkę sprawdzonych bakterii nitryfikacyjnych, by pomóc biologii udźwignąć ten nagły skok zanieczyszczeń. No i przypominam – absolutna głodówka dla ryb przez kilka dni!
3. Zauważyłem, że po wczorajszych gonitwach moja najlepsza samica nie ma łusek na boku i ma poszarpane płetwy. Wyciągać i leczyć? Wstrzymaj się i obserwuj. Tarło Koi to brutalny sport – samce w amoku dosłownie wgniatają samicę w brzegi, kamienie i donice z roślinami. Utrata kilku łusek, otarcia, czerwone wybroczyny i postrzępione płetwy piersiowe to standardowy „kac” po tarle.
-
W czystej, dobrze natlenionej wodzie takie powierzchowne rany goją się same w ciągu 7 do 10 dni, a ryba pokryje je grubą warstwą ochronnego śluzu.
-
Interweniuj (wyłów rybę i użyj środków odkażających) dopiero wtedy, gdy po 4-5 dniach zobaczysz, że rana nie znika, lecz pokrywa się białym puszkiem (pleśniawka) lub staje się mocno zaognionym, gnijącym wrzodem.
4. Mam małe oczko i nie chcę narybku. Czy mogę jakoś zablokować lub powstrzymać tarło? Nie da się „wyłączyć” biologii u zdrowych ryb. Jeśli parametry wody, rosnąca temperatura i zmiany ciśnienia atmosferycznego się zgrają, instynkt zawsze weźmie górę.
-
Jedyne w 100% skuteczne metody na uniknięcie tarła to trzymanie w stawie stada jednopłciowego (same samce lub same samice – co w praktyce jest trudne, bo płeć młodych Koi ciężko rozpoznać przy zakupie). Niektórzy hodowcy utrzymują też bardzo surową, niskobiałkową dietę wiosną, przez co samice nie mają budulca do wyprodukowania dużej ilości ikry, co znacząco łagodzi przebieg ewentualnego tarła.
5. Samce gonią samicę już drugi dzień, ona jest gruba jak balon, ale nie składa jaj. Czy coś jej grozi? Tak, to niezwykle niebezpieczna sytuacja zwana „zaparciem ikry”. Jeśli samica wyprodukowała masę jaj, woda jest ciepła, samce wpadły w szał godowy, ale ona nie potrafi zrzucić ikry, sytuacja staje się krytyczna.
-
Dlaczego tak się dzieje? Zazwyczaj brakuje w stawie odpowiedniego „tarliska” – płytkiej wody, miękkich roślin o drobnych liściach (jak wywłócznik) czy sztucznych szczotek tarliskowych, o które samica mogłaby się ocierać.
-
Jeśli ikra nie zostanie wydalona, po kilku tygodniach zacznie gnić w jej ciele, stając się twardą masą. Prowadzi to do ostrej infekcji wewnętrznej (często sepsy) i śmierci samicy. W takich przypadkach doświadczeni hodowcy usypiają rybę i manualnie wyciskają z niej ikrę, ale dla amatora jest to zabieg bardzo ryzykowny.
6. Jak duże (i jak stare) muszą być karpie Koi, żeby w ogóle zacząć się rozmnażać? Biologia u obu płci działa tutaj w różnym tempie:
-
Samce (Mleczaki): Dojrzewają znacznie szybciej. Często już w 2. roku życia, przy wielkości zaledwie 25-30 cm, ich organizm produkuje mlecz, a na skrzelach pojawia się szorstka wysypka tarłowa. Są gotowe do akcji i to one zazwyczaj inicjują gonitwy.
-
Samice (Ikrzce): Potrzebują o wiele więcej czasu i zasobów na zbudowanie masy oraz rozwój jajników. Zazwyczaj przystępują do swojego pierwszego poważnego tarła dopiero w 3. lub 4. roku życia, gdy osiągają minimum 40-50 cm długości i mocną, masywną budowę ciała.
