Dlaczego z pięknych karpi Koi rodzą się „szaraki”? Krótka lekcja genetyki i selekcji

Każdy posiadacz oczka wodnego przeżywa ten moment euforii. Pewnego majowego poranka woda w stawie „gotuje się”, a Twoje najpiękniejsze, kolorowe karpie Koi gonią się w szale tarła. Jeśli zgłębiałeś już temat tego, jak wygląda przygotowanie tarliska i odchów narybku, wiesz, że po kilku dniach na roślinach pojawią się tysiące maleńkich rybek.

W Twojej głowie rodzi się myśl: „Zarobiłem fortunę! Mam tysiąc małych, drogocennych Kohaku i Showa!”.

Mija jednak kilka miesięcy, młodzież podrośnie i… następuje bolesne zderzenie z rzeczywistością. 99% Twoich „małych skarbów” jest szarobura, oliwkowa lub czarna, przypominając zwykłą rybę z dzikiego jeziora. Dlaczego tak się dzieje, skoro rodzice byli tak niesamowicie kolorowi? Gdzie popełniłeś błąd?

Odpowiedź jest brutalnie prosta: nie popełniłeś błędu. Po prostu zadziałała biologia.

Dlaczego potomstwo koi wraca do szarości?

Musisz zrozumieć jedną fundamentalną rzecz: Karpie Koi nie są naturalnym gatunkiem. Są one efektem setek lat sztucznej selekcji i krzyżowania, mających na celu utrwalenie mutacji barwnych, które w naturze byłyby wyrokiem śmierci.

W każdym, nawet najdroższym i najbardziej kolorowym karpiu Koi, drzemie potężny genotyp jego dzikiego przodka, jakim jest dziki karp Sazan.

• Geny dzikie (dominujące): Odpowiadają za kolory maskujące (szary, brązowy, czarny), które pozwalają rybie przetrwać w mętnej wodzie i ukryć się przed drapieżnikami. Są one ewolucyjnie niesamowicie silne.

• Geny ozdobne (recesywne): Odpowiadają za piękne kolory (czerwień, biel, żółć). W naturze taka ryba świeci jak neon dla czapli, dlatego te geny są znacznie słabsze i trudniejsze do utrzymania w kolejnych pokoleniach.

Kiedy dwa kolorowe Koi przystępują do tarła, ich geny mieszają się jak w gigantycznej loterii. Natura zawsze dąży do „typu dzikiego”. Jeśli nie ingerujesz w ten proces, pula genowa w Twoim stawie błyskawicznie wróci do punktu wyjścia. Aby lepiej zrozumieć, co dokładnie dziedziczą ryby, warto przestudiować genetykę wybarwienia karpi Koi.

Ile narybku zostaje po selekcji w Japonii?

Wielu hobbystów myśli, że w Japonii z każdej ikry wykluwa się champion. Prawda jest zupełnie inna i dla wielu miłośników zwierząt szokująca.

Odwiedzając najlepsze hodowle Koi w Japonii, szybko poznasz termin Senbetsu, czyli selekcja (po angielsku: Culling). Jedna dorosła samica potrafi złożyć od 100 000 do nawet 500 000 jaj.

• Z tej astronomicznej liczby, zaledwie 0,1% do 1% narybku będzie miało potencjał, by stać się wysokiej klasy rybą ozdobną (Tategoi).

• Kolejne 5-10% to ryby ładne, ale z błędami we wzorze (tzw. jakość stawowa).

• Pozostałe 90% to odpad selekcyjny – ryby szare lub zdeformowane, które są na bieżąco usuwane z basenów (najczęściej przeznaczane na pokarm dla innych zwierząt).

Hodowcy już u 3-centymetrowych rybek potrafią dostrzec ułożenie pigmentu i bezlitośnie eliminują wszystko, co nie rokuje.

Czym grozi rezygnacja z selekcji we własnym stawie?

W przydomowym oczku wodnym proces selekcji zazwyczaj nie istnieje. Właścicielowi szkoda wyłowić i uśmiercić (lub oddać) jakąkolwiek rybkę, bo „przecież to moje wyhodowane maleństwa”.

Efekt? Po dwóch latach masz w stawie 50 szarych, wielkich karpi, które dają dramatyczne skutki:

1. Zjadają Twój budżet: Karmienie stada dzikich „szaraków” wysokobiałkową paszą dla Koi to wyrzucanie pieniędzy w błoto.

2. Niszczą wodę: Produkują ogromne ilości odchodów, co diametralnie psuje jakość wody i parametry chemiczne, prowadząc do inwazji glonów i chorób.

3. Blokują wzrost: Konkurują o tlen i przestrzeń, przez co Twoje cenne, oryginalne kolorowe ryby nie mają jak przejść drogi od narybku do giganta.

Ciesz się widokiem tarła, bo to dowód, że rybom jest u Ciebie dobrze. Ale nie miej złudzeń. Wyhodowanie pięknego Koi to gra liczb, statystyki i twardej, pozbawionej sentymentów selekcji.

Jeśli marzysz o pięknych barwach, a nie masz serca do odrzucania 90% narybku, zostaw hodowlę profesjonalistom. Zawsze taniej i bezpieczniej jest kupić wyselekcjonowaną sztukę. A jeśli zależy Ci po prostu na bezproblemowym, kolorowym i łatwo mnożącym się stadzie, rozważ karasie kolorowe do stawu, które wybaczają brak profesjonalnej genetyki i nie wymagają tak rygorystycznej selekcji.

Mateusz hodowca ryb ozdobnych, narybek.com