Dlaczego „Ruchome” jest lepsze od „Statycznego”?
Sekret kształtek K1/K3 polega na ich samoczyszczeniu. W tradycyjnych, statycznych mediach (np. japońskich matach) stary, martwy film bakteryjny gromadzi się i blokuje przepływ wody. Złoże zaczyna gnić.
W złożu ruchomym kształtki bez przerwy uderzają o siebie. Te kolizje odrywają stare, słabe bakterie z zewnętrznych krawędzi plastiku, pozostawiając tylko najsilniejsze i najbardziej żarłoczne kolonie bezpiecznie ukryte w wewnętrznych „komórkach” kształtki. To system, który odnawia się sam.
Kształtki K1 vs. K3 – co wybrać?
Choć wyglądają jak plastikowe kółka zębate z makaronu, różnią się parametrami, które decydują o wydajności systemu filtracji biologicznej.
- Media K1 (Micro/Standard): Są małe (ok. 10-11 mm średnicy). Posiadają potężną aktywną powierzchnię czynną (Protected Surface Area), często przekraczającą 800 m²/m³. Są doskonałe do mniejszych komór, ale mają wadę: wymagają gęstych kratek zabezpieczających na wylotach wody, co może powodować zatykanie się rur.
- Media K3: Są znacznie większe (ok. 25 mm). Mają mniejszą powierzchnię aktywną (ok. 500 m²/m³), więc potrzebujesz ich fizycznie więcej, by uzyskać ten sam efekt. Dlaczego więc są tak popularne w dużych stawach? Ponieważ są mniej podatne na zapychanie kratek odpływowych i wprawienie ich w ruch wymaga nieco słabszych pomp powietrza o innej charakterystyce ciśnienia.
Jeśli masz mało miejsca w komorze biologicznej – wybierz K1. Jeśli budujesz wielki system i zależy Ci na swobodnym przepływie wody przez rury 110mm bez gęstych siatek – K3 będzie bezpieczniejsze. Aby precyzyjnie dobrać ilość litrów plastiku do wagi Twoich ryb, skorzystaj z naszego poradnika: Jak obliczyć ilość złoża K1/Helix.
3 Złote Zasady Wydajnego MBBR
Nawet najlepsze kształtki K1 staną się bezużytecznym, pływającym śmieciem, jeśli nie spełnisz trzech inżynieryjnych warunków.
1. Krystalicznie czysta woda na wejściu (Mechanika przed biologią)
Złoże ruchome to filtr biologiczny, NIE mechaniczny. Jeśli wpompujesz tam brudną wodę prosto ze stawu, odchody zakleją wnętrza kształtek, a ruch ustanie. Przed komorą MBBR musi znajdować się bezwzględnie szczelny system separacji brudu, najlepiej zautomatyzowany filtr bębnowy (Drum Filter) lub chociaż gęsty filtr szczotkowy.
2. „Efekt wrzenia” (Potężne napowietrzanie)
Bakterie nitryfikacyjne (Nitrosomonas i Nitrobacter), które zamieniają toksyczny amoniak w bezpieczne azotany, są tlenowcami. Pożerają tlen w przerażającym tempie. Kształtki w komorze muszą dosłownie „gotować się” i rolować. To wymaga silnych pomp membranowych (np. 60-100 l/min na komorę) i odpowiednio rozmieszczonych dyfuzorów rurowych lub dyskowych na dnie komory. Przeczytaj więcej o prawidłowym napowietrzaniu wody, by uniknąć martwych stref.
3. Odpowiednia twardość wody (Paliwo węglanowe)
To najczęstszy błąd. Bakterie w złożu K1 potrzebują nie tylko tlenu i amoniaku, ale też węgla. Czerpią go z węglanów rozpuszczonych w wodzie (twardość węglanowa – KH). Proces nitryfikacji w złożu ruchomym zużywa KH! Jeśli poziom KH spadnie poniżej 4°dKH, biologia po prostu się zatrzyma, a woda stanie się toksyczna. Ścisłe monitorowanie parametrów wody (pH i KH) to Twój obowiązek.
Zjawisko „Białego Plastiku” – dlaczego nowe K1 nie działa od razu?
Kupiłeś nowe kształtki, wrzuciłeś je do wody i… wszystkie pływają na samej górze, nie chcąc się kręcić. Spokojnie, to fizyka.
Nowy polietylen jest hydrofobowy (odpycha wodę) i lżejszy od niej. Musisz poczekać od 4 do nawet 8 tygodni, aż na plastiku wytworzy się śliski, beżowy lub brązowy film bakteryjny (biofilm). Ten film obciąży kształtki, zmieni ich gęstość i sprawi, że zaczną tonąć i płynnie rolować się w strumieniu powietrza. Dojrzałe złoże K1/K3 nigdy nie jest białe – jest karmelowe, brązowe lub nawet lekko szarawe.
Rada Inżyniera: Nie zasypuj komory do pełna! Złoże ruchome potrzebuje przestrzeni na ekspansję i ruch. Optymalne wypełnienie komory wodnej wynosi od 30% do maksymalnie 60% jej objętości (np. do beczki 200l wsypujesz maksymalnie 100 litrów K1). Wsypanie większej ilości spowoduje zaklinowanie się mediów, tworząc bezużyteczne złoże statyczne.
Mateusz
Inżynier systemów wodnych narybek.com
FAQ – Złoże ruchome K1/K3: Pytania do Inżyniera
1. Nowe kształtki K1 pływają po wierzchu i nie chcą tonąć. Jak to przyspieszyć?
To naturalne zjawisko – nowy polietylen odpycha wodę. Naturalne dojrzewanie trwa 4-6 tygodni. Możesz ten proces sztucznie przyspieszyć, wykonując „trawienie plastiku” przed wpuszczeniem go do filtra.
Wsyp nowe kształtki do osobnej beczki z wodą i dodaj silny utleniacz (np. Nadmanganian Potasu – KMnO4) do uzyskania ciemnofioletowego koloru. Zostaw z silnym napowietrzaniem na 24 godziny. Utleniacz zmatowi mikroskopijnie gładką powierzchnię plastiku, tworząc chropowatą strukturę, do której bakterie przylgną w kilka dni, a nie tygodni. Po zabiegu dokładnie wypłucz kształtki przed wrzuceniem do stawu.
2. Dlaczego moje dojrzałe, brązowe złoże nagle zrobiło się białe?
Zabiłeś swoją biologię. Złuszczenie się całego biofilmu (powrót do białego plastiku) to objaw katastrofy w filtrze. Najczęstsze przyczyny to:
– Wlanie leków na pasożyty (np. Formalina, FMC, Nadmanganian) bezpośrednio do głównego obiegu bez ominięcia filtra.
– Spadek pH poniżej 6.0 (tzw. pH crash), który zabija bakterie nitryfikacyjne.
– Masowa podmiana wody prosto z sieci (chlor/chloramina), bez użycia antychloru.
– Brak prądu przez ponad 10-12 godzin – bakterie tlenowe udusiły się, obumarły i odpadły od plastiku.
3. Czy mogę zasypać kształtkami K1 filtr ciśnieniowy?
Absolutnie nie. To mija się z celem tej technologii. W filtrze ciśnieniowym woda pod ciśnieniem zbije kształtki w jedną, twardą bryłę (złoże statyczne).
Kształtki staną się wtedy zwykłym sitkiem na brud mechaniczny. Szybko zapchają się odchodami ryb, wewnątrz powstaną strefy beztlenowe i filtr zacznie produkować toksyczny siarkowodór. K1 i K3 muszą swobodnie pływać w otwartej, napowietrzanej komorze.
4. Ile powietrza potrzebuję, aby wprawić w ruch 100 litrów K1?
Fizyki nie oszukasz – woda musi „wrzeć”. Złota zasada inżynieryjna mówi, że do ruszenia 100 litrów dojrzałego (ciężkiego od bakterii) złoża K1 potrzebujesz pompy membranowej o realnej wydajności minimum 40-50 litrów powietrza na minutę (przy danej głębokości zanurzenia).
Równie ważny jest dyfuzor. Zwykła „kostka” z akwarium nie zadziała. Musisz użyć profesjonalnego dyfuzora dyskowego (np. 20-30 cm) lub pierścienia z węża perforowanego, ułożonego płasko na samym dnie komory. Powietrze musi uderzać w kształtki od samego dołu na dużej powierzchni.
5. Moje K1 zbiło się w jednym rogu komory i się nie rusza. Co jest źle?
Masz problem z hydrauliką komory. Przyczyny są zazwyczaj dwie:
1. Zbyt dużo złoża: Przekroczyłeś próg 60% wypełnienia komory wodnej. Wyciągnij część kształtek, aż złoże zacznie swobodnie rotować.
2. Zły układ przepływu i powietrza: Woda wpływająca do komory (nurt) znosi kształtki w jeden róg, a dyfuzor napowietrzający leży w innym miejscu. Dyfuzor musi znajdować się dokładnie pod miejscem, w którym zbierają się kształtki, aby wypychać je z powrotem do góry i wymuszać cyrkulację (ruch pionowy i poziomy).
6. Czy muszę myć złoże K1 przed zimą?
Nigdy go nie myj! Cała idea złoża ruchomego polega na samoczyszczeniu. Martwy film bakteryjny odrywa się sam dzięki uderzaniu kształtek o siebie.
Jeśli wyjmiesz złoże i umyjesz je wężem ogrodowym, zniszczysz kolonie bakterii, na które pracowałeś cały sezon. Jeśli do komory dostały się długie glony nitkowate i zaplątały się w kształtkach, musisz je usunąć mechanicznie (ręką), ale samych kształtek nie wolno szorować ani płukać pod ciśnieniem.
7. K1, K3 czy Helix – co ostatecznie wybrać?
Wszystkie działają na tej samej zasadzie (MBBR), różnią się tylko geometrią.
– K1 (ok. 11 mm) ma największą powierzchnię czynną, idealną do małych komór z potężną obsadą, ale wymaga gęstych kratek zapobiegających ucieczce złoża.
– K3 (ok. 25 mm) i Helix (spiralne wnętrze) mają nieco mniejszą powierzchnię na litr objętości, ale są większe. Pozwalają na stosowanie kratek o większych oczkach (np. szczeliny 15 mm), co drastycznie zmniejsza ryzyko zapchania się rur odpływowych w dużych systemach grawitacyjnych. Do profesjonalnych stawów z odpływami rurami 110 mm, K3 i Helix są dużo bezpieczniejszym wyborem pod kątem przepustowości hydraulicznej.
