W świecie karpi Koi, czerń (Sumi) jest jak atrament na tradycyjnym japońskim obrazie. Nie liczy się tylko jej intensywność czy głębia, ale przede wszystkim to, gdzie została „postawiona”. Dla niewprawnego oka czarna plama to po prostu czarna plama. Jednak dla sędziego na wystawie Koi lub doświadczonego kolekcjonera, lokalizacja Sumi względem innych kolorów decyduje o tym, czy ryba jest warta kilkaset, czy kilkanaście tysięcy złotych.
Dwa kluczowe pojęcia, które musisz znać, to Tsubo Sumi oraz Kasane Sumi. Choć oba dotyczą czarnego pigmentu, ich rola w estetyce ryby jest zupełnie inna.
Tsubo Sumi: Elegancja na białym tle
Tsubo Sumi to termin określający czarne plamy, które pojawiają się bezpośrednio na białej skórze (Shiroji) ryby.
-
Charakterystyka: Czerń jest tu otoczona bielą, co daje niesamowity efekt kontrastu. Wygląda to tak, jakby ktoś upuścił kroplę gęstego, czarnego tuszu na śnieżnobiały papier.
-
Dlaczego jest tak cenione? W odmianie Taisho Sanke, Tsubo Sumi jest cechą niezwykle pożądaną. Sprawia ono, że wzór wydaje się „czystszy” i bardziej uporządkowany. Czerń na bieli zawsze wydaje się głębsza i bardziej lśniąca niż ta, która nachodzi na inne kolory.
-
Wizualny balans: Tsubo Sumi pomaga zrównoważyć czerwony wzór (Hi), nie przytłaczając go.
Kasane Sumi: Siła warstw
Kasane Sumi to czarne plamy, które pojawiają się na czerwonym wzorze (Hi). Słowo „Kasane” oznacza w języku japońskim „układanie warstwami” lub „nakładanie”.
-
Charakterystyka: Wygląda to tak, jakby czarny pigment został namalowany na czerwonym tle.
-
Efekt wizualny: Kasane Sumi często sprawia, że czerń wydaje się nieco inna w odcieniu – czasami nabiera matowego charakteru lub delikatnie „przesiewa” przez czerwień, co nie zawsze jest pożądane u Sanke, ale bywa akceptowalne u Showa.
-
Znaczenie u Sanke: Tradycyjnie u Sanke uważa się, że zbyt duża ilość Kasane Sumi może sprawić, że wzór wyda się „brudny” lub zbyt ciężki, ponieważ czerń maskuje piękno czerwieni.
Tabela porównawcza: Tsubo Sumi vs Kasane Sumi
| Cecha | Tsubo Sumi | Kasane Sumi |
| Podłoże | Biała skóra (Shiroji) | Czerwony wzór (Hi) |
| Kontrast | Ekstremalnie wysoki | Średni / Zależny od jakości Hi |
| Pożądanie u Sanke | Bardzo wysokie (Ideał) | Akceptowalne, ale w umiarze |
| Wrażenie wizualne | Czystość, lekkość, elegancja | Siła, intensywność, „ciężar” |
| Stabilność | Często pojawia się później | Często widoczne już u narybku |
Dlaczego to rozróżnienie jest tak ważne w 2026 roku?
Współczesna selekcja Koi kładzie ogromny nacisk na tzw. „wykończenie” (Finish). Kupując narybek typu Tosai (jednoroczny), często widzimy jedynie niebieskawe cienie pod skórą (tzw. Sashi lub ukryte Sumi). Wiedza o tym, czy te cienie znajdują się na bieli, czy na czerwieni, pozwala przewidzieć, jak ryba będzie wyglądać za 3–4 lata.
-
U Sanke: Szukamy ryb, które mają potencjał na Tsubo Sumi. Czerń na bieli u Sanke to znak najwyższej klasy.
-
U Showa: Tutaj sytuacja jest inna. Showa to ryba „czarna z czerwonymi i białymi wzorami”, więc Sumi występuje wszędzie. Niemniej jednak, plamy czerni na bieli (Tsubo Sumi) u Showa są kluczowe dla uzyskania efektu „szachownicy”, który jest tak ceniony u tej odmiany.
Jak Sumi zmienia się z czasem?
Pamiętaj, że Sumi to pigment dynamiczny. U młodych ryb plamy mogą się pojawiać, znikać i przemieszczać. Jednak lokalizacja – to, czy pigment „siedzi” na bieli czy czerwieni – jest zazwyczaj zdeterminowana genetycznie. Ryba z dużą ilością Tsubo Sumi rzadko „traci” tę elegancję, podczas gdy ryba zdominowana przez Kasane Sumi może z wiekiem stać się zbyt ciemna i stracić czytelność wzoru.
Zrozumienie różnicy między tymi dwoma rodzajami czerni to kolejny krok do stania się świadomym hodowcą. To właśnie takie detale sprawiają, że hobby to jest tak fascynujące i nigdy się nie nudzi.
FAQ – Tsubo Sumi i Kasane Sumi pod lupą
1. Co dokładnie oznacza słowo „Sumi” w kontekście Koi? Słowo Sumi oznacza w języku japońskim czarny tusz (taki, jakiego używa się w kaligrafii). W akwarystyce terminem tym określamy czarny pigment na ciele ryby. Jakość Sumi ocenia się po jego głębi, połysku oraz tym, jak wyraźne (ostre) są granice plam.
2. Skąd wzięły się nazwy Tsubo i Kasane? To terminy opisowe. Tsubo oznacza „kluczowe miejsce” lub „punkt”. Sugeruje to, że czerń pojawia się dokładnie tam, gdzie powinna – na czystym, białym tle. Kasane oznacza „nakładać” lub „układać warstwami”, co odnosi się do czerni leżącej na czerwonym wzorze.
3. Dlaczego Tsubo Sumi jest uważane za cenniejsze u odmiany Sanke? U Sanke (biała ryba w czerwone i czarne plamy) dążymy do elegancji i przejrzystości wzoru. Tsubo Sumi tworzy silny kontrast z białą skórą, co sprawia, że ryba wygląda na „czystszą”. Czerń na bieli wydaje się bardziej stabilna i lśniąca, podczas gdy czerń na czerwieni może optycznie „brudzić” wzór.
4. Czy u odmiany Showa Kasane Sumi jest błędem? Zdecydowanie nie. Showa to odmiana, u której czerń jest kolorem bazowym (genetycznie to czarna ryba z białym i czerwonym wzorem). U Showa czerń może i powinna pojawiać się wszędzie – zarówno na bieli, jak i na czerwieni. Niemniej jednak, obecność wyraźnego Tsubo Sumi (na bieli) dodaje Showa pożądanej równowagi.
5. Jak rozpoznać młode Tsubo Sumi u rocznego narybku (Tosai)? Szukaj tzw. Sashi, czyli błękitnawych lub szarych cieni pod białą skórą. Jeśli taki cień znajduje się na czystej bieli, istnieje ogromna szansa, że z czasem „wyjdzie” na powierzchnię jako głębokie, lśniące Tsubo Sumi. Jeśli cień jest pod czerwienią, będzie to Kasane Sumi.
6. Czy twardość wody ma wpływ na rozwój Tsubo i Kasane Sumi? Tak, i to ogromny. Twarda woda (bogata w minerały) sprzyja rozwojowi czarnego pigmentu. W bardzo twardej wodzie Sumi może pojawić się w nadmiarze, co sprawi, że ryba z dużą ilością Kasane Sumi stanie się zbyt ciemna i straci swój pierwotny urok.
7. Czy Sumi może „wędrować” po ciele ryby? Czerń to najbardziej dynamiczny kolor u Koi. Może znikać pod wpływem stresu lub temperatury i pojawiać się ponownie. Jednak rzadko zdarza się, by plama fizycznie się przemieściła. Częściej po prostu jedna plama zanika, a inna (ukryta wcześniej pod skórą) staje się widoczna.
8. Co jest gorsze: brak Sumi czy nadmiar Kasane Sumi? To zależy od gustu, ale sędziowie wyżej ocenią rybę z mniejszą ilością, ale doskonałej jakości Tsubo Sumi, niż rybę „zalany” czernią, która maskuje czerwony wzór (nadmierne Kasane Sumi). Nadmiar czerni na czerwieni często uznaje się za cechę ryb niższej klasy.
9. Jak odróżnić Sumi od „brudnych” plamek (Shimi)? To ważne pytanie. Sumi (zarówno Tsubo, jak i Kasane) to celowy element wzoru, plama jest zazwyczaj duża i ma wyraźne krawędzie. Shimi to maleńkie, czarne kropki wielkości łebka szpilki, które pojawiają się przypadkowo i są uznawane za wadę estetyczną, szczególnie na białej skórze.
10. Czy genetyka ryby determinuje rodzaj Sumi? Tak. Linie hodowlane od najlepszych japońskich mistrzów są selekcjonowane pod kątem konkretnego rozkładu pigmentu. Kupując ryby z renomowanych hodowli (np. Sakai czy Dainichi), masz znacznie większą szansę na uzyskanie czystego Tsubo Sumi w miarę dorastania ryby.
11. Czy dieta wpływa na jakość Tsubo Sumi? Pokarmy wybarwiające (z astaksantyną lub spiruliną) wzmacniają głównie czerwień. Aby Sumi było głębokie i lśniące, ryba potrzebuje zbalansowanej diety bogatej w minerały oraz stabilnych parametrów wody. Nie ma „magicznego” pokarmu na czerń, ale zła dieta może sprawić, że Sumi zmatowieje.
12. Jakie znaczenie ma lokalizacja Sumi dla stabilności wzoru? Uważa się, że Tsubo Sumi (na bieli) jest bardziej przewidywalne. Jeśli już się pojawi i „wykończy”, zazwyczaj zostaje z rybą na lata. Kasane Sumi (na czerwieni) potrafi być bardziej kapryśne – może zmieniać intensywność w zależności od tego, jak silny jest czerwony barwnik (Hi) pod nim.
