Gdybyśmy mieli porównać karpie Koi do dzieł sztuki, Kohaku byłoby szkicem, Showa – ciężkim obrazem olejnym, a Taisho Sanke (lub Sanshoku) – delikatną, japońską kaligrafią na jedwabiu.
Taisho Sanke (w skrócie: Sanke) to druga z „Wielkiej Trójki” (Gosanke). Powstała w erze Taisho (stąd nazwa) i technicznie rzecz biorąc, jest to biała ryba z czerwonym wzorem (jak Kohaku), posypana czarnymi plamkami. Brzmi prosto? Nic bardziej mylnego. To właśnie Sanke jest najtrudniejszą rybą do wykończenia w stawie. Balans między trzema kolorami musi być idealny, a czerń nie może dominować nad elegancją.
Oto co musisz wiedzieć, by kupić Sanke klasy mistrzowskiej, a nie „brudnego Kohaku”.
1. Fundament: Najpierw Kohaku, potem Sanke
Złota zasada oceny Sanke brzmi: „Zabierz czerń i oceń to, co zostało”. Jeśli usuniesz w wyobraźni czarne kropki, powinieneś zobaczyć wybitne Kohaku.
-
Shiroji (Biel): Musi być śnieżnobiała. Żadnego zażółcenia. To płótno dla dwóch pozostałych barw.
-
Hi (Czerwień): Musi być głęboka i jednolita. Słabej jakości czerwień podziurawiona czarnymi kropkami wygląda niechlujnie.
-
Jakość skóry: Sanke słynie z „połysku lakieru”. Skóra powinna lśnić, co świadczy o zdrowiu i doskonałych parametrach wody, w której ryba pływa.
2. Sumi (Czerń): Elegancja, nie dominacja
To tutaj Sanke różni się od Showa. U Sanke czerń (Sumi) powinna być dodatkiem, biżuterią. Nie może przytłaczać ryby.
-
Tsubo Sumi: Najbardziej pożądany typ czerni. To czarna plama, która leży wyłącznie na białej skórze (nie dotyka czerwonego). Wygląda to jak czarne kamienie rzeczne na białym piasku. Daje niesamowity kontrast.
-
Kasane Sumi: Czerń leżąca na czerwonym kolorze. Jest mniej ceniona, bo „brudzi” czerwień, ale w nowoczesnych liniach hodowlanych jest akceptowalna, o ile jest intensywna („lakierowana”).
-
Wielkość plam: U Sanke plamy czerni powinny być stosunkowo małe, zwarte i okrągłe. Wielkie, rozlane plamy są zarezerwowane dla Showa.
Pamiętaj, że czerń rozwija się w twardej wodzie. W miękkiej wodzie Sumi może zanikać („uciekać”). Dlatego twardość wody GH jest kluczowa dla utrzymania pięknego Sanke.
3. Głowa: Strefa zakazu wstępu
To najszybszy test, czy masz do czynienia z Sanke, czy z Showa. Idealne Sanke NIE MA czerni na głowie. Głowa powinna być czysta, biała, z ewentualnym czerwonym wzorem.
-
Jeśli ryba ma czarną plamę na nosie lub czole – jest to wada (chyba że to Showa, wtedy to zaleta).
-
Dopuszczalne są jedynie mikroskopijne kropki (tzw. pieprzyki), ale obniżają one wartość ryby. Czysta twarz to podstawa elegancji tej odmiany.
4. Płetwy: Tejima kontra Motoguro
Spójrz na płetwy piersiowe. To „podpis” genetyczny ryby.
-
Sanke (Tejima): Na białych płetwach powinny znajdować się delikatne, czarne paski (promienie). Wygląda to jak pociągnięcia pędzla. Płetwy mogą być też czysto białe (u młodych ryb).
-
Showa (Motoguro): Płetwy mają czarną plamę u nasady, która rozlewa się ku końcowi (jak wachlarz). Jeśli widzisz rybę, która wygląda jak Sanke, ale ma ciężkie, czarne nasady płetw – prawdopodobnie jest to hybryda lub słabej jakości Showa.
5. Wybór młodego Sanke (Tosai)
Kupowanie małego Sanke to hazard. Czerń (Sumi) jest kolorem niestabilnym. Może pojawić się znikąd w wieku 3 lat, albo zniknąć bez śladu.
-
Ato Sumi (Późna Czerń): Najlepsi hodowcy szukają ryb, które jako maluchy mają mało czerni, ale pod skórą widać „niebieskawy cień” (Sashi czerni). To obietnica, że w przyszłości w tym miejscu wyrośnie piękna, lśniąca łuska.
-
Unikaj ryb, które jako 15-centymetrowe maluchy są już „skończone” (mają pełny, mocny wzór). Zazwyczaj, gdy podrosną do rozmiarów Jumbo, wzór się „rozjedzie” lub czerń zmatowieje.
6. Sanke a zdrowie i dieta
Sanke, ze względu na swoją genetykę, bywa wrażliwe na jakość wody. Brudna woda natychmiast odbija się na bieli (szarzeje). Dlatego system filtracji biologicznej musi być przewymiarowany. Dodatkowo, aby wzmocnić czerń (Sumi), niektórzy hodowcy stosują dodatki mineralne (glinka). Z kolei karmienie karpi Koi karmami z algami spirulina wzmacnia czerwień, ale trzeba uważać, by nie zafarbować bieli na żółto.
7. Najczęstsze wady (Checklista kupującego)
Zanim wyciągniesz portfel, sprawdź, czy ryba nie ma tych cech:
-
Jari Sumi (Gravel Sumi): Rozsypane, drobne czarne kropeczki („pieprz”) zamiast solidnych plam. Wygląda to brudno i rzadko znika z wiekiem.
-
Niezbalansowany wzór: Czerwień tylko na jednej stronie ciała, a czerń na drugiej. Ryba traci harmonię.
-
Choroby: Czasem czarne plamki mylone są z infekcjami i pasożytami. Zdrowe Sumi jest lśniące. Matowe, szare plamy mogą oznaczać martwicę lub gojące się rany.
Taisho Sanke to ryba dla cierpliwych. To „projekt w toku”. Kupując młodą rybę, kupujesz obietnicę. Idealne Sanke powinno mieć majestatyczne ciało, śnieżną biel Kohaku i czerń rozmieszczoną jak kamienie w japońskim ogrodzie – z umiarem i precyzją. To właśnie ta powściągliwość odróżnia królewskie Sanke od wojowniczego Showa. Pamiętaj o silnym napowietrzaniu stawu, bo tylko w bogatej w tlen wodzie, kolory Sanke pokażą pełnię blasku.
Mateusz Redaktor Naczelny narybek.com
FAQ – Taisho Sanke (Sanshoku): Pytania do Eksperta
1. Sanke vs. Showa – jak je odróżnić w 100%, gdy ryba jest nietypowa? To odwieczny problem, bo linie genetyczne się zacierają (Kinda Showa wyglądają jak Sanke). Oto Test 3 Punktów, który stosują sędziowie:
-
Głowa: Sanke NIE MA czerni na głowie (chyba że małe kropki). Showa musi mieć czerń na głowie (wzór Menware lub Hachiware).
-
Czerń (Sumi): U Sanke czerń to „plamy leżące na wierzchu” (jak kamienie na piasku). U Showa czerń to „pasma opasujące ciało” (jak tygrysie pasy), które wychodzą od brzucha w górę.
-
Płetwy: Sanke ma paski (Tejima). Showa ma litą plamę u nasady (Motoguro). Werdykt: Jeśli ryba ma czystą głowę, ale czarne „opaski” wokół ciała – to Showa. Jeśli ma czarną głowę, ale punktowe kropki na ciele – to nietypowa Showa. Sanke musi mieć czystą głowę i punktową czerń.
2. Kupiłem Sanke, ale cała czerń (Sumi) zniknęła po roku. Dlaczego? Sumi u Sanke jest kapryśne.
-
Wiek: U młodych ryb (Tosai) czerń często jest niestabilna. Nazywa się to „Sashi Sumi” (ukryta czerń). Może wyjść na wierzch dopiero w wieku 3-4 lat.
-
Woda: Czerń potrzebuje twardej wody i minerałów (wapń, magnez). W miękkiej, kwaśnej wodzie Sumi zanika („rozpuszcza się”).
-
Temperatura: W bardzo ciepłej wodzie (powyżej 24°C) ryba rośnie szybko, a pigment nie nadąża („rozciąga się” i traci intensywność). Często czerń wraca zimą, gdy woda jest zimna.
3. Co to jest „Aka Sanke”? Czy to wada? Nie, to uznana pod-odmiana.
-
Definicja: Aka Sanke to ryba, która jest prawie cała czerwona (Hi), z jedną ciągłą plamą od głowy do ogona, na której rozsypane są czarne kropki. Białego koloru (Shiroji) jest bardzo mało, zazwyczaj tylko na końcach płetw i brzuchu.
-
Wartość: Są bardzo efektowne w stawie (duża plama koloru), ale na wystawach rzadko wygrywają z klasycznym Sanke, ponieważ sędziowie nie mogą ocenić jakości bieli i balansu wzoru.
4. Czy Sanke może mieć Tancho? Tak, i jest to jedna z najrzadszych ryb.
-
Tancho Sanke: Ryba ma śnieżnobiałe ciało. Na głowie ma jedyną czerwoną plamę (kółko), a na reszcie ciała rozsypane są wyłącznie czarne kropki (Sumi). Nie ma żadnej innej czerwieni na ciele.
-
Uwaga: Jeśli na ciele pojawi się choć jedna mała czerwona kropka, ryba przestaje być Tancho i staje się po prostu „Sanke ze słabym wzorem”.
5. Co to jest „Maruten Sanke”? Często mylone z Tancho.
-
Maruten: Ryba ma czerwoną kropkę na głowie (jak Tancho), ale MA TEŻ inne czerwone wzory na ciele. Jest to bardzo ceniona cecha, dodająca elegancji, ale to nadal „zwykłe” Sanke, nie Tancho.
6. Czy „Tejima” (paski na płetwach) są obowiązkowe? W starych podręcznikach – tak. W nowoczesnej hodowli – niekoniecznie.
-
Klasyczne Sanke powinno mieć 2-3 delikatne czarne paski na płetwach piersiowych. To dowód „szlachectwa”.
-
Jednak współczesne Sanke (np. z linii Sakai Fish Farm) często mają śnieżnobiałe płetwy piersiowe. Sędziowie to akceptują, o ile czerń na ciele jest wybitna.
-
Błąd: Jeśli płetwy są całe czarne lub „brudne” – to duża wada.
7. Dlaczego moje Sanke ma niebieskawy odcień pod skórą? To doskonały znak u młodej ryby!
-
Ten niebieski cień to Tsubo Sumi (czerń w głębi skóry), która próbuje przebić się przez białą łuskę.
-
Oznacza to, że czerń jest głęboko osadzona i gdy wyjdzie na wierzch (stanie się „Hon Sumi”), będzie lśnić jak lakier i będzie bardzo trwała. Ryby z „gotową”, czarną jak węgiel plamą w wieku 15 cm często tracą ją po roku. Te z „niebieskim cieniem” to inwestycja na lata.
8. Czy można skrzyżować Sanke z Kohaku? Tak, to standardowa praktyka hodowlana.
-
Celem jest przeniesienie „masy ciała” i jakości czerwieni z Kohaku na Sanke. Sanke często bywają smuklejsze. Krzyżówka z potężnym Kohaku poprawia budowę (body shape), ale ryzykuje się utratę jakości czerni u potomstwa.
9. Co to jest „Beke” Sanke? To termin oznaczający „Sanke, które się nie udało”.
-
Często zdarza się, że ryba traci całą czerwień i zostaje biała w czarne kropki. Wtedy staje się Shiro Bekko.
-
Jeśli ryba straci czerń i zostanie biało-czerwona, staje się Kohaku.
-
Niestety, zazwyczaj takie „przemiany” kończą się rybą niskiej jakości (np. brudne Bekko), która nie ma wartości wystawowej.
