Blog

Ruchome złoże (Moving Bed): Jak obliczyć ilość litrów złoża K1/Helix potrzebną dla Twoich ryb?

- By Redaktor Naczelny

Wielu początkujących hodowców zadaje pytanie: „Mam staw 20 000 litrów, ile litrów złoża Helix potrzebuję?”. To złe pytanie.

Bakteriom nitryfikacyjnym jest absolutnie wszystko jedno, czy pływają w małym basenie, czy w jeziorze. Interesuje je tylko jedno: ile „paliwa” (amoniaku) dostarczasz im codziennie. A amoniak bierze się z karmy. Dlatego profesjonalny dobór filtracji Moving Bed Bio Reactor (MBBR) opiera się na wadze karmy, a nie na objętości wody.

Oto jak precyzyjnie obliczyć ilość mediów (K1, Helix, Eco Pondchip), aby spać spokojnie, nawet gdy karmisz swoje ryby „pod korek”.

Czym jest Moving Bed i dlaczego wygrywa z gąbką?

W tradycyjnym filtrze (np. maty japońskie, gąbki), bakterie tworzą gruby kożuch. Z czasem te na spodzie umierają z braku tlenu, a filtr się zapycha („kanałowanie wody”). W technologii ruchomego złoża, plastikowe kształtki (media) są w ciągłym ruchu, napędzane przez potężne napowietrzanie stawu.

Samooczyszczanie: Zderzające się kształtki ścierają martwe bakterie, zostawiając tylko młody, super-wydajny biofilm.
Tlen: Każda bakteria ma nieograniczony dostęp do tlenu, co sprawia, że proces filtracji biologicznej jest kilkukrotnie szybszy niż w złożu statycznym.

Matematyka filtracji: Zasada „5 gramów”

Aby obliczyć złoże, musimy ustalić „moc przerobową” jednego litra mediów. Przyjmuje się bezpieczny, branżowy standard dla oryginalnego złoża typu Kaldnes K1:

1 litr dojrzałego złoża K1 jest w stanie przetworzyć amoniak powstały z 5 gramów wysokobiałkowej karmy dziennie.

Uwaga: Niektórzy producenci podają wartości wyższe (nawet do 7-8g), ale w polskim klimacie (zmienne temperatury) bezpieczniej jest trzymać się wartości 5g.

Krok 1: Ile jedzą Twoje ryby?

Musisz oszacować maksymalną dawkę karmy w szczycie sezonu (lipiec/sierpień). Przyjmijmy scenariusz:

Masz 10 dużych ryb (ok. 50-55 cm).
Każda waży około 2-2,5 kg. Łączna masa ryb to 25 kg.
W ciepłej wodzie karmienie karpi Koi odbywa się na poziomie 2% masy ciała dziennie.
25 kg * 0,02 = 0,5 kg (500 gramów) karmy dziennie.

To jest Twoje obciążenie biologiczne. Tyle białka wpadnie do wody i zamieni się w toksyczny amoniak.

Krok 2: Obliczenie objętości złoża

Skoro 1 litr złoża radzi sobie z 5 gramami karmy, to: 500g (karma) / 5g (wydajność 1 litra) = 100 litrów mediów.

Oznacza to, że do komory biologicznej musisz wsypać 100 litrów kształtek K1 lub Helix. Jeśli wsypiesz 50 litrów, ryby będą się truć własnymi odchodami. Jeśli wsypiesz 200 litrów – będziesz miał duży zapas bezpieczeństwa (co jest zalecane).

Rodzaje mediów – nie każdy plastik jest równy

Powyższe wyliczenia dotyczą standardowego K1. Na rynku są jednak różne media, różniące się powierzchnią czynną (podawaną w m²/m³). Im większa powierzchnia, tym więcej bakterii zmieści się w jednym litrze.

Kaldnes K1: Klasyk. Powierzchnia chroniona ok. 500 m²/m³. (Stosuj przelicznik: 5g karmy / 1 litr).
Helix 17/13: Popularny w Europie. Nieco większa powierzchnia niż K1. Bardzo solidny. (Przelicznik: 5-6g karmy / 1 litr).
K1 Micro: Drobne kształtki o ogromnej powierzchni (nawet 900 m²/m³). Wymagają gęstych siatek w filtrze, żeby nie uciekły. (Przelicznik: 7-8g karmy / 1 litr).
Eco Pondchip: Płatki (chipsy) polimerowe. Gigantyczna powierzchnia (3000 m²/m³+), ale trudne w wysterowaniu (często się sklejają).

Wybierając media przy budowie stawu dla karpi Koi, pamiętaj, że K1 Micro czy Chipsy wymagają innej konstrukcji koszy w filtrze.

Pułapka nr 1: Czas dojrzewania

Gdy kupujesz nowe, białe kształtki K1, są one sterylnym plastikiem. Ich wydajność wynosi ZERO. Aby złoże osiągnęło pełną moc (wyliczone 5g/litr), musi pokryć się brązowym biofilmem.

W temperaturze 20°C zajmuje to około 4-6 tygodni.
W zimnej wodzie – nawet kilka miesięcy. Dlatego, jeśli startujesz z nowym filtrem, nie możesz od razu karmić pełną dawką! Musisz regularnie badać parametry wody (głównie amoniak i NO2) i zwiększać dawki jedzenia powoli.

Pułapka nr 2: Ruch to życie

Nazwa „Moving Bed” zobowiązuje. Złoże musi się gotować. Jeśli media stoją w miejscu lub zbijają się w jedną bryłę pod powierzchnią, system nie działa. Tworzą się strefy beztlenowe.

Zasada napowietrzania: Do poruszenia 100 litrów złoża potrzebujesz pompy powietrza o wydajności minimum 60-80 litrów na minutę (przy głębokości filtra 1m).
Ustawienie kamieni napowietrzających (talerzy) na dnie filtra jest kluczowe, by wyeliminować martwe strefy w rogach komory.

Lepiej więcej niż mniej

Pamiętaj, że Twoje ryby rosną. Sprawdź w kalkulatorze obsady, jak duży będzie Twój narybek za 3 lata. Jeśli dzisiaj obliczyłeś, że potrzebujesz 50 litrów złoża, kup od razu 100 litrów. Moving Bed ma tę zaletę, że nadmiar biologii nigdy nie szkodzi – bakterie po prostu dostosują swoją populację do ilości jedzenia, a Ty będziesz miał bufor bezpieczeństwa na wypadek awarii czy tarła ryb.

Mateusz Redaktor Naczelny narybek.com

FAQ – Złoże ruchome (Moving Bed): Pytania do Praktyka

1. Wsypałem nowe złoże K1 do filtra i wszystko unosi się na powierzchni jak styropian. Nie chce się mieszać! Co robić? To normalne zjawisko dla dziewiczego plastiku. Nie panikuj.

Przyczyna: Nowe kształtki są idealnie gładkie, hydrofobowe (odpychają wodę) i wypełnione pęcherzykami powietrza w mikroporach. Ich wyporność jest za duża, by pompa powietrza mogła je wciągnąć pod wodę.
Rozwiązanie: Cierpliwość. Złoże musi „napić się wody” i pokryć pierwszą warstwą śluzu bakteryjnego (biofilmu), który je dociąży. Trwa to zazwyczaj od 3 do 7 dni.
Trick hodowcy: Jeśli chcesz przyspieszyć ten proces, możesz wymoczyć nowe złoże w roztworze nadmanganianu potasu (KMnO4) przez 24h. Utlenia on powierzchnię plastiku, czyniąc ją bardziej szorstką i „przyczepną” dla wody.

2. Czy muszę myć złoże Helix/K1? Jak często? To jest genialna cecha technologii Moving Bed: NIGDY nie myjesz samych kształtek.

System ten jest samooczyszczający (self-cleaning). Kształtki nieustannie zderzają się ze sobą w „gotującej się” wodzie. To tarcia na bieżąco zdziera martwe, stare bakterie i brud, odsłaniając miejsce dla młodych, silnych kolonii.
Twoje zadanie: Musisz jedynie regularnie otwierać zawór spustowy na dnie komory filtra, aby spuścić „szlam” (martwą biologię), który opadł na dno. Samego plastiku nie dotykasz. Jeśli kształtki są brązowe – są zdrowe. Jeśli są czarne i śmierdzą – masz za słabe napowietrzanie.

3. Białe czy Czarne? Czy kolor kształtek ma znaczenie? Dla bakterii – żadnego. Dla Ciebie – ogromne.

Białe (Transparentne): Najlepsze do filtracji biologicznej dla hobbysty. Dlaczego? Bo na białym tle idealnie widzisz kondycję biofilmu. Gdy nowe, białe K1 zmienia się w „złoty bursztyn” lub brąz – wiesz, że dojrzewa. Gdy robi się czarne – wiesz, że coś jest nie tak (martwe strefy).
Czarne: Często używane w filtrach, gdzie wpada światło słoneczne (by ograniczyć wzrost glonów na złożu) lub jako tańszy wypełniacz. Trudniej na nich ocenić „na oko” zdrowie biologii.

4. Czy mogę wsypać K1 do pierwszej komory filtra, żeby wyłapywało też brudy mechaniczne? Absolutnie nie w systemie Moving Bed!

Ruchome złoże to filtracja biologiczna. Musi stać ZA filtracją mechaniczną (bębnem, sitem, szczotkami).
Jeśli wpuścisz tam wodę z kupami i liśćmi, złoże zamiast przetwarzać amoniak, zajmie się rozkładaniem materii organicznej (gniciem). Proces heterotroficzny (gnicie) wyprze proces nitryfikacyjny. Woda będzie śmierdzieć, a amoniak wzrośnie. Do Moving Bed musi trafiać woda wizualnie czysta (klarowna).

5. Jak dobrać pompę powietrza do złoża? Mój kompresor „nie daje rady”. To najczęstszy błąd – za słabe dmuchanie. Złoże musi się gotować jak woda na makaron, a nie leniwie przesuwać.

Złota zasada: Na każde 100 litrów mediów K1 potrzebujesz minimum 60-80 litrów powietrza na minutę (przy standardowej głębokości komory ok. 1m).
Jeśli masz 200 litrów złoża, potrzebujesz pompy typu Hi-Blow 100 lub 120. Pamiętaj też o dyfuzorach – najlepsze są duże talerze membranowe (27-32 cm) na dnie, a nie małe kamienie akwarystyczne, które dają punktowy strumień i zostawiają martwe strefy w rogach kwadratowej komory.

6. Co z zimą? Czy bakterie na plastiku umierają? Nie umierają, ale „zasypiają” (wchodzą w stan diapauzy).

Poniżej 10°C ich wydajność spada drastycznie. Poniżej 4°C procesy życiowe niemal ustają.
Ważne: Nie wyłączaj napowietrzania w filtrze Moving Bed na zimę! Jeśli złoże stanie i zamarznie, bakterie uduszą się z braku tlenu i po rozmarznięciu zatrują wodę siarkowodorem. Zimą zmniejsz przepływ powietrza (by nie wychładzać wody), ale złoże musi się delikatnie ruszać całą dobę.

7. Czy mogę mieszać różne typy mediów (np. K1 z Helixem)? Tak, ale uważaj na kratki (ruszty). Jeśli masz w filtrze kratkę o oczku 10mm (pod standardowe K1 lub Helix 13/17), a dosypiesz tam K1 Micro (które jest malutkie), to K1 Micro przepłynie przez kratki i wpadnie do pompy lub zablokuje rury. Mieszanie mediów o różnej wyporności (np. Eco Chips z K1) może też spowodować, że lżejsze media będą pływać wierzchu, a cięższe na dole – to nie szkodzi, o ile całość się rusza.