Jak leczyć ryby Koi dotknięte chorobą białych kropek?

Wchodzisz rano do ogrodu, patrzysz w toń i serce staje Ci w gardle. Twój ulubiony Kohaku wygląda, jakby ktoś posypał go solą lub mąką. Ociera się o dno, składa płetwy, a na jego ciele widać setki małych, białych punktów.

To Ospa Rybia (Ich) – wywołana przez orzęska Ichthyophthirius multifiliis. To nie jest „przeziębienie”. To seryjny morderca, który w zamkniętym obiegu (jakim jest staw) potrafi wybić całą obsadę w kilka dni, jeśli nie zareagujesz natychmiast.

Ale uwaga! Nie każda biała kropka to ospa. Zanim wlejesz do wody toksyczną chemię, musisz być pewien diagnozy.

Krok 1: Diagnoza – Czy to na pewno Ospa (Ich)?

W świecie Koi istnieją trzy rzeczy, które wyglądają jak „białe kropki”:

1. Ospa Rybia (Ich) – ŚMIERTELNA:

   • Wygląd: Ryba wygląda jak posypana solą kuchenną. Kropki są małe, twarde, wyraźne i jest ich dużo (setki).

   • Zachowanie: Ryba jest niespokojna, „miga” (ociera się bokami o dno), składa płetwy, traci apetyt. Często wisi przy napowietrzaczu (pasożyt atakuje skrzela).

   • Temperatura: Atakuje zazwyczaj wiosną lub latem, gdy woda się nagrzewa.

2. Ospa Karpia (Carp Pox) – NIEGROŹNA:

   • Wygląd: Białe, woskowate narośla. Wyglądają jak krople stearyny ze świeczki lub grudki budyniu. Są większe niż kropki Ich, często zlewają się w plamy.

   • Zachowanie: Ryba zachowuje się normalnie, je, pływa.

   • Przyczyna: To wirus Herpes (nie mylić z KHV!), który uaktywnia się w zimnej wodzie (jesień/zima/wczesna wiosna). Gdy woda się ociepli, „wosk” sam zniknie. Nie leczy się tego!

3. Wysypka Tarłowa – NATURALNA:

   • Wygląd: Szorstkie, białe krostki wyłącznie na pokrywach skrzelowych i płetwach piersiowych.

   • Kto: Tylko samce.

   • Kiedy: Wiosna/Lato (tarło). To znak, że samiec jest gotowy do akcji.

Jeśli Twoja ryba ma objawy numer 1 (sól + ocieranie się) – musisz działać natychmiast.

Krok 2: Zrozumieć wroga (Cykl Życia)

Dlaczego ospy nie da się wyleczyć jedną dawką leku? Bo pasożyt ma „tarczę”.

• Na rybie (Trophont): Pasożyt siedzi pod naskórkiem ryby. Jest bezpieczny. Żaden lek go tu nie zabije bez zabicia ryby.

• W wodzie (Tomont): Pasożyt odpada od ryby, opada na dno i tworzy cystę. W cyście dzieli się na tysiące nowych pasożytów. Tu też jest odporny na leki.

• Pływający (Theront): Cysta pęka i wypuszcza tysiące „pływaków”, które szukają nowej ryby. Tylko w tym momencie pasożyt jest wrażliwy na leki.

Dlatego leczenie musi trwać tak długo, aż wszystkie cysty pękną. W temperaturze 20°C cykl trwa 3-4 dni. W 10°C – nawet miesiąc.

Krok 3: Strategia Leczenia

Masz dwie drogi: „Łagodną” (dla małych infekcji i wrażliwych ryb) oraz „Nuklearną” (dla silnych inwazji).

Metoda A: Sól + Temperatura (Najbezpieczniejsza)

Idealna, jeśli masz w stawie wrażliwe jesiotry lub delikatne odmiany Doitsu.

1. Podnieś temperaturę: Stopniowo (1°C na godzinę) podnieś temperaturę wody do 28-30°C (jeśli masz grzałki). W tej temperaturze cykl życiowy pasożyta przyspiesza, a w 30°C często przestaje się rozmnażać.

2. Sól kamienna (niejodowana): Dodaj sól w stężeniu 3-5 kg na 1000 litrów wody (0.3-0.5%). Sól zabija wolno pływające Theronty i pomaga rybom w osmoregulacji (zmniejsza stres).

3. Czas: Utrzymuj ten stan przez min. 10-14 dni.

UWAGA: Nigdy nie stosuj soli, jeśli masz w filtrze Zeolit! Sól wypłucze z zeolitu cały zaabsorbowany amoniak i zabije ryby w godzinę.

Metoda B: Chemia (FMC / Zieleń + Formalina)

Dla zaawansowanych stadiów i dużych stawów, gdzie nie da się podnieść temperatury.

1. Preparaty: Najskuteczniejsze są gotowe mieszanki typu FMC (Formalina + Zieleń Malachitowa + Błękit).

2. Warunki:

   • Wyłącz lampę UV (rozkłada lek).

   • Włącz potężne napowietrzanie stawu. Formalina chemicznie usuwa tlen z wody. Bez napowietrzania ryby się uduszą.

   • Nie karm ryb w dniu podania leku.

3. Dawkowanie: Zazwyczaj podaje się dawkę 1., 3. i 5. dnia (aby trafić w cykl wylęgu pasożyta).

4. Zagrożenia: Nie stosuj Formaliny, jeśli woda ma mniej niż 10°C (toksyczność) lub jeśli w stawie są rany (może poparzyć). Uważaj na Japońskie Koi, są wrażliwsze na chemię niż „Euro Koi”.

Śmiertelny błąd: NIGDY nie łącz Formaliny z Solą! Ta mieszanka tworzy toksyczne związki, które wypalą skrzela rybom. Musisz wybrać jedną metodę.

Krok 4: Po leczeniu – Regeneracja

Gdy białe kropki znikną, ryba jest osłabiona, a jej skóra (śluz) zniszczona przez pasożyty i leki. To otwarte wrota dla infekcji bakteryjnych.

1. Podmiana wody: Podmień 20-30% wody, aby usunąć resztki leku i martwe cysty z dna.

2. Węgiel aktywny: Włóż do filtra węgiel, aby wyciągnąć resztki barwników (Zieleni/Błękitu).

3. Odbudowa biologii: Leki (FMC) często niszczą filtrację biologiczną. Dodaj bakterie startowe, aby uniknąć skoku amoniaku.

4. Witaminy: Podaj karmę z witaminą C i czosnkiem (naturalny antybiotyk), aby wzmocnić układ odpornościowy.

Ospa rybia to test dla hodowcy. Wymaga zimnej krwi. Najgorsze, co możesz zrobić, to wlać „wszystko co masz” do stawu. Zdiagnozuj (czy to nie wosk?), wybierz metodę (sól LUB chemia) i bądź konsekwentny. Pamiętaj, że Ospa rzadko atakuje silne, zdrowe ryby w czystej wodzie. Jej pojawienie się to sygnał, że parametry wody lub kwarantanna nowych nabytków zostały zaniedbane.

Mateusz Redaktor Naczelny narybek.com

FAQ – Ospa Rybia (Ich): Pytania do Praktyka

1. Dlaczego po 3 dniach leczenia kropki zniknęły, a po tygodniu wróciły ze zdwojoną siłą? Przerwałeś leczenie zbyt wcześnie. To klasyczny błąd.

• Cykl: Leki (FMC, Zieleń) zabijają pasożyta tylko w fazie wolno pływającej (Theront), gdy szuka żywiciela. Nie zabijają go, gdy siedzi pod skórą ryby (biała kropka), ani gdy leży na dnie jako cysta.

• Pułapka: Gdy kropki znikają z ryby, to nie znaczy, że pasożyt zginął. To znaczy, że opadł na dno, by się rozmnożyć. Jeśli wtedy przestaniesz lać lek, z jednej cysty wykluje się 1000 nowych pasożytów. Leczenie musi trwać tak długo, by wybić całe pokolenie (min. 7-10 dni w temp. 20°C).

2. Czy mogę stosować sól razem z Formaliną/FMC? ABSOLUTNIE NIE! To śmiertelna mieszanka.

• Formalina w połączeniu z solą kuchenną (NaCl) staje się toksyczna i drastycznie obniża poziom tlenu. Może dojść do poparzenia skrzeli i uduszenia ryb.

• Musisz wybrać jedną drogę: albo „ścieżka solna” (bezpieczniejsza, wolniejsza), albo „ścieżka chemiczna” (szybka, ryzykowna). Nigdy obie naraz.

3. Mam w filtrze Zeolit. Czy mogę sypać sól do stawu? Nie, chyba że chcesz zabić ryby.

• Reakcja chemiczna: Zeolit to minerał, który pochłania amoniak z wody. Sól (sód) ma jednak większe powinowactwo do zeolitu niż amoniak.

• Efekt: Gdy wsypiesz sól, zeolit „wypluje” cały zgromadzony przez miesiące amoniak z powrotem do wody w ciągu kilku minut. Ryby zatrują się własnymi odchodami błyskawicznie. Przed soleniem musisz usunąć zeolit z filtra.

4. Czy Ospa Rybia (Ich) atakuje ludzi? Nie. Ichthyophthirius multifiliis to pasożyt specyficzny dla ryb. Nie zarazisz się nim, kąpiąc się w stawie. Możesz jednak przenieść go na rękach lub sprzęcie (podbierak) do innego zbiornika. Higiena narzędzi to podstawa.

5. Czy lampa UV musi być wyłączona podczas leczenia? Tak, bezwzględnie.

• Promieniowanie UV rozbija łańcuchy chemiczne większości leków (szczególnie Zieleni Malachitowej i Błękitu Metylenowego).

• Przy włączonej lampie dawka leku, która miała działać 24 godziny, przestaje działać po 2-3 godzinach. Leczenie staje się nieskuteczne, a pasożyt uodparnia się na słabe stężenie chemii.

6. Mój samiec ma szorstką wysypkę na skrzelach i płetwach piersiowych. Czy to Ospa? Nie, to wysypka tarłowa.

• Test dotyku: Jeśli białe kropki są tylko na „policzkach” (pokrywach skrzelowych) i przednich krawędziach płetw piersiowych, a w dotyku przypominają papier ścierny – to oznaka gotowości godowej samca.

• To zdrowy objaw. Nie lecz tego! Ospa (Ich) występuje na całym ciele, również na ogonie i grzbiecie, i wygląda jak posypana mąka/sól, a nie jak twarde, ostre grudki.

7. Czy jesiotry przeżyją kurację FMC (Zieleń + Formalina)? To ryzykowne. Jesiotry są bardzo wrażliwe na te związki.

• Często zaleca się stosowanie połowy dawki przy jesiotrach, ale połowa dawki może nie zabić pasożyta ospy, a jedynie go uodpornić.

• Bezpieczniejszą metodą dla obsady mieszanej (Koi + Jesiotr) jest metoda temperaturowa (podniesienie do 28-30°C) z dodatkiem soli (do 3 kg/1000l), przy bardzo silnym napowietrzaniu. Jesiotry znoszą sól lepiej niż formalinę.

8. Dlaczego ryby „wiszą” pod powierzchnią wody podczas ospy? Bo się duszą.

• Ospa atakuje nie tylko skórę, ale przede wszystkim skrzela.

• Pasożyt niszczy delikatną tkankę skrzelową, powodując obrzęk i produkcję śluzu. Ryba nie może pobierać tlenu z wody, nawet jeśli woda jest dobrze natleniona. Dlatego wisi przy dyfuzorze lub kaskadzie, szukając ratunku. W tej fazie napowietrzanie stawu to walka o każdą minutę życia ryby.

9. Co to jest „Ospa Karpia” (Carp Pox) i dlaczego nie działa na nią lek na ospę? To częsta pomyłka diagnostyczna.

• Ich (Ospa Rybia): Pasożyt (kropki jak sól). Zabija. Leczymy chemią.

• Carp Pox (Ospa Karpia): Wirus (narośla jak wosk/stearyna). Nie zabija, tylko szpeci. Pojawia się w zimnej wodzie, znika w ciepłej.

• Lanie leków na „woskowe plamy” Carp Pox to bezsensowne trucie ryby. Wirusa nie zabijesz FMC. Musisz czekać na lato i poprawę odporności ryby.