W profesjonalnej hodowli, którą reprezentują karpie koi, ubarwienie nie jest dziełem przypadku, lecz wynikiem precyzyjnej manipulacji genetycznej. Kluczem do zrozumienia tego procesu jest analiza chromatoforów – wyspecjalizowanych komórek w skórze właściwej, które przechowują pigmenty lub odbijają światło.
Cytologia barw: Hi, Sumi i Shiroji
Ubarwienie Koi opiera się na interakcji trzech głównych składowych:
-
Erytrofory (Pigment Hi): Odpowiadają za barwę od żółtej po głęboką czerwień. Ich nasycenie zależy od obecności karotenoidów w diecie, ale ich gęstość i rozmieszczenie są zaprogramowane genetycznie.
-
Melanofory (Pigment Sumi): Komórki zawierające melaninę. U odmian takich jak Showa czy Utsuri, melanofory są osadzone głęboko w skórze, co pozwala na „wędrowanie” pigmentu (pojawianie się i znikanie czerni w zależności od wieku i wody).
-
Leukofory i Irydofory: Leukofory odpowiadają za matową biel (Shiroji), natomiast irydofory zawierają kryształki guaniny, generując połysk metaliczny lub efekt Gin Rin.
Mechanizmy dziedziczenia i selekcja
Dziedziczenie wzorów u Koi nie jest stricte mendlowskie (jednogenowe). To cechy wielogenowe (poligeniczne), co oznacza, że na ostateczny wygląd ryby wpływa wiele interakcji między genami.
-
Stabilność linii: Odmiany takie jak Kohaku mają najbardziej ustabilizowaną genetykę, co skutkuje wyższym procentem narybku o pożądanym wzorze.
-
Hybrydyzacja: Krzyżowanie różnych odmian (np. metalicznych z matowymi) prowadzi do niestabilności fenotypowej i powstawania ryb o niskiej wartości wystawowej, określanych jako „ghost koi” lub narybek bezodmianowy.
FAQ – 10 pytań o genetykę i kolory Koi
-
Czy dwa czerwono-białe karpie Kohaku zawsze dadzą czerwono-białe potomstwo? Większość potomstwa będzie Kohaku, jednak ze względu na recesywne geny przodków, część narybku może być całkowicie biała (Shiromuji) lub czerwona (Benigoi).
-
Co to są chromatofory? To komórki pigmentowe w skórze ryb, które determinują kolor i wzór poprzez gromadzenie barwników lub odbijanie światła.
-
Dlaczego czarny kolor (Sumi) u Koi często się zmienia? Melanofory mogą przemieszczać się w warstwach skóry. Zmiany temperatury, pH wody i stres wpływają na stopień skupienia melaniny w komórkach.
-
Czy genetyka decyduje o intensywności czerwieni (Hi)? Genetyka decyduje o gęstości erytroforów, natomiast dieta i parametry wody (np. obecność minerałów) wpływają na nasycenie koloru w tych komórkach.
-
Czym jest irydofor? To typ chromatoforu odpowiedzialny za efekty metaliczne i połysk poprzez odbijanie światła od kryształków guaniny.
-
Czy można genetycznie przewidzieć wzór u narybku? Dokładny wzór (rozmieszczenie plam) jest losowy, jednak prawdopodobieństwo wystąpienia danej klasy wzoru (np. dwukrokowy, trzykrokowy) zależy od stabilności genetycznej rodziców.
-
Które odmiany są najbardziej stabilne genetycznie? Najstarsze odmiany, takie jak Kohaku i Asagi, posiadają najbardziej przewidywalne cechy dziedziczne.
-
Co oznacza termin „atavism” (atawizm) w hodowli Koi? To pojawienie się cech przodków (np. ubarwienie dzikiego karpia błotnego) u potomstwa ryb ozdobnych.
-
Jak genetyka wpływa na białe tło (Shiroji)? Geny kontrolują gęstość leukoforów. Wysokiej jakości Shiroji to wynik gęstego upakowania tych komórek, co daje efekt „śnieżnej bieli”.
-
Czy u odmian Doitsu genetyka łusek jest powiązana z kolorem? Tak, geny odpowiedzialne za brak łusek często korelują z wyższą intensywnością barw, ponieważ barwnik w skórze nie jest przesłonięty przez strukturę łuski.
